8. maja 1833. godine, započeo je ustanak u Timočkoj krajini u cilju „isterivanja subaša iz narodne sredine i radi umanjenja novih i posrednih poreza, naročito na stoku i ispašu“. Tog dana pobunio se ceo vilajet svrljiški, a narednih dana ustajala je protiv Turaka Crnorečka i Banjska nahija, Gurgusovačka nahija, Krajina i veći deo Ključa, pored Dunava, od Kladova do Ade Kale. Tako se ostvario Milošev plan da oslobođenje Srbije od Turaka, izvršeno maja meseca 1833. godine protekne u dve etape: narodnim ustankom u svim nahijama zapadnog dela Vidinskog pašaluka, a zatim intervencijom kneza Miloša uz pomoć vojske iz Beograda i zaposedanjem pomenute teritorije. Turci su iz Timočke krajie bili isterani za kratko vreme, bilo milom bilo silom. Sve to je bilo unapred planirano i dogovoreno tako da se dolazak srpske vojske iz Beograda može smatrati kao pokušaj da se spreči intervencija turskih trupa na ovom području i da se pred velikim silama izađe sa zahtevima za teritorijom koja je na taj načćin oslobođena. Prisajedinjenje šest nahija Srbiji bio je krupan korak ka stvaranju samostalne države. Ali trebalo je da prođe mnogo vremena još da Srbija stekne status nezavisne države. To se dogodilo tek 1878. godine
Na današnji dan, 10. maja 1833. godine, Zaječar je posle vekova turske vlasti dočekao slobodu. Bio je to jedan od najznačajnijih trenutaka u istoriji grada i istočne Srbije, kada su ustanici iz gotovo svih krajeva Timočke i Negotinske krajine ustali protiv viševekovne okupacije rešeni da konačno zbace turski jaram.
Iako je tokom Prvog srpskog ustanka, u vreme slavnog Hajduk Veljka Petrovića, Zaječar nakratko osetio slobodu, grad se od svog prvog pomena 1466. godine uglavnom nalazio pod vlašću Vidinskog pašaluka. Narodno nezadovoljstvo raslo je godinama, a početkom maja 1833. godine preraslo je u otvoreni ustanak.
Prva ustanička puška odjeknula je 26. aprila po starom, odnosno 8. maja po novom kalendaru, u Svrljigu. Talas pobune brzo se širio kroz istočnu Srbiju, a ustanici su ubrzo krenuli i ka Zaječaru. Na čelu ustanka u gradu nalazili su se knez Stanoje Marković i njegov sinovac Jeremije Zdravković, koji su predvodili narod u borbi za oslobođenje.
Pod pritiskom pobunjenog naroda, Turci su se povukli prema Velikom Izvoru, a Zaječar je oslobođen. Međutim, sloboda je skupo plaćena.
Samo dva dana kasnije, na obalama Crnog Timoka, na mestu gde se danas nalazi most prema selu, dogodio se jedan od najtragičnijih događaja u istoriji grada. Ustanici su se sukobili sa brojčano nadmoćnijom i bolje naoružanom turskom vojskom. U krvavom okršaju poginulo je najmanje 126 boraca, dok se pretpostavlja da je broj žrtava bio i mnogo veći, jer su Turci ubijali i van samog bojišta, a mnoga imena stradalih nikada nisu zabeležena.
Ovaj strašni događaj ostao je upamćen kao „Zaječarska seča“, simbol velike žrtve koju je narod ovog kraja podneo zarad slobode.
Borbe su okončane dolaskom Milutina Ere Petrovića, brata Hajduk Veljka, koji je iste večeri stigao sa pojačanjem. Uspostavljena je narodna vlast, a tokom maja 1833. godine praktično je završeno oslobađanje istočne Srbije od turske vlasti.
Svi ustanici koji su poginuli u borbama prvobitno su bili sahranjeni na mestu stradanja, da bi kasnije njihovi posmrtni ostaci bili preneti na opšte groblje.
Danas, gotovo dva veka kasnije, 10. maj ostaje trajni podsetnik na hrabrost ustanika i cenu slobode koju je Zaječar platio da bi zauvek skinuo okove viševekovnog ropstva.