U znak sećanja na 19. oktobar 1918. godine kada je grad Zaječar oslobođen u Prvom svetskom ratu, danas je Svečanom akademijom održanom u sali Centra za kulturu u Kotlujevcu obeležen Dan Timočke brigade.
Svečanu akademiju povodom dana Timočke brigade otvorio je i prisutne pozdravio komandant Timočke brigade pukovnik Saša Todorov.
Svečanost, koja je započela intoniranjem himne Republike Srbije, nastavljena je prikazivanjem kraćeg dokumentarnog filma koji se bavi istorijatom Timočke brigade, nastale na temejima Timočke divizije, a ceo događaj uveličao je Umetnički ansambl Ministavrstva odbrane “Stanislav Binički“, u čijem su nastupu prisutni uživali.
Kako se navodi u prikazanom filmu, istorija srpskog naroda prožeta je i oblikovana ratovima.
Nakon uspostavljanja srpske države i njenog svestranog razvoja tokom 19. veka, početak 20. veka doneo je odlučujuće etape u procesu oslobođenja i ujedinjenja srpskog naroda. Rame uz rame sa ostalim srpskim vojnicima ratovali su i vojnici timočkih divizija I i II poziva. Oružje vojnika Timočana oprobano je u prvom balkanskom ratu protiv armija Osmanskog carstva. Timočke divizije učestvovale su u odlučujućoj pobedi nad neprijateljem kod Kumanova. U drugom balkanskom ratu vojnici Timočani dokazali su hrabrost i u slavnoj Bregalničkoj bici, podnevši veliku žrtvu za srpsku pobedu.
Nedugo nakon pobedonosnih balkanskih ratova, Kraljevina Srbija našla se 1914. godine u vrtlogu Velikog rata. Srpska vojska je branila elementarno i legitimno pravo koje pripada svakoj državi – pravo na nezavisnost.
Nakon slavne pobede na Ceru, srpska vojska je preduzela ofanzivu ka neprijateljskoj teritoriji preko reke Save. Ova ofanziva ostala je obeležena velikim stradanjem vojnika XIII pešadijskog puka „Hajduk Veljko“ u Bici na Legetu. Tako su u prvoj ratnoj godini, slavnoj po pobedama nad armijama Dvojne monarhije, vojnici Timočani ostali ovenčani slavom i u stradanju.
1915. godine pred udruženim neprijateljskim armijama srpska vojska nije mogla da odbrani državnu teritoriju. Timočka divizija I i II poziva branile su istočnu granicu države odnosno, još jednom vodeći borbe za odbranu Beograda. Ipak, zajedno sa ostalom srpskom vojskom, jedinice Timočana povlačile su se pred neprijateljem kroz albanske i crnogorske planine ispisujući najtragičnije stranice srpske istorije u Velikom ratu.
Borci iz Timočke Krajine su početkom 1916. godine ukrcani na savezničke brodove sa obale Jadranskog mora i prebačeni na Krf.
Nakon stradanja tokom Albanske golgote i oporavka na Krfu, Timočke divizija I i II poziva su združene u jedinstvenu Timočku diviziju. Timočani provode dve godine na Solunskom frontu, u rovovskim borbama, čekajući povratak zavičaju, koji se našao pod bugarskom okupacijom.
Bitka na Kajmakčalanu otškrinula je vrata koja vode u Srbiju. Juriš na tlo otadžbine nastupio je konačnim probojem Solunskog fronta, septembra 1918. godine, upravo na sektoru Druge srpske armije, u okviru koje se borila Timočka divizija. Pobeda u Dobropoljskoj bici otvorila je širom vrata otadžbine. Tada su vojnici Timočke divizije po naređenju, upućeni na zadatak oslobađanja prekodrinskih krajeva nove jugoslovenske države.
Nakon trogodišnje okupacije, slobodu su na istok Srbije doneli saveznici, francuska konjička brigada pod komandom generala Gambete. Francuski vojnici, na dugom ratnom putu još od Solunskog fronta, pobedonosno su ušli u Zaječar 19. oktobra 1918. godine. S obzirom na njegov značaj, ovaj veliki dan u istoriji Zaječara obeležava se kao Dan Timočke brigade.
Dvadesetak godina kasnije, Drugi svetski rat je doneo još jednu okupaciju, ovoga puta Nemačku. Nakon uspeha u Bici na Bratujevcu, oktobra 1943. godine, od snaga ustaničkog pokreta formiran je Zaječarski partizanski odred, koji se početkom 1944. godine morao povući u Toplicu i Jablanicu usled nemogućnosti da vodi borbe sa nadmoćnijim neprijateljem. Snaga timočkih partizana je tada porasla prijemom novih boraca, pa je odred prerastao u 9. srpsku brigadu 23. divizije. Početkom septembra, divizija je nakratko donela dah oslobođenja Zaječaru, ali je grad konačno oslobođen 8. oktobra 1944. godine, zajedničkim dejstvima Narodno oslobodilačke vojske Jugoslavije i Crvene armije.
Početkom devedesetih, nakon 45 godina slobode i prosperiteta, nemili događaji i ratni vihor, koji je zahvatio Saveznu Federativnu Republiku Jugoslaviju, nije zaobišao ni pripadnike 9.motorizovane brigade koji su se angažovali na prostoru Korduna i Srema (1991/1992.).
Potom u daljim previranjima 9. motorizovana brigada je usred operacije „Oluja“ , upućena avgusta 1995. godine u Srem radi obezbeđenja zapadne državne granice Savezne Republike Jugoslavije i omogućavanja evakuisanja srpskih civila u nepreglednim izbegličkim kolonama.
Dalji tok dešavanja devedesetih i reorganizacija Vojske Jugoslavije dovodi 1997. godine do preformiranja 9.motorizovane brigade/Timočke divizije u 9. pešadijsku brigadu Vojske Jugoslavije, čime je težište obučavanja prebačeno na obuku rezervnog sastava. Ubrzo zatim, počev od juna meseca 1998. godine, oko 70 starešina upućeno je na ispomoć u jedinice prištinskog korpusa gde su učestvovali u dejstvima protiv šiptarsko terorističkih grupa na prostoru Kosova i Metohije sve do povlačenja vojske Jugoslavije juna 1999. godine.
Novi milenijum doneo je i nove izazove, ali je i dalje snažna vojska ostala garant slobode, nezavisnosti i ekonomskog prosperiteta države. Od 2007. do 2010. godine formiranjem 5. Centra za obuku u Zaječaru nastavljena je obuka vojnika za popunu jedinica Vojske Srbije.
Timočka brigada je formirana 2011. godine, preformiranjem Petog centra za obuku u Komandu za razvoj Timočke brigade, a od 2022. godine u Timočku brigadu koja je nastavila da sledi svetle tradicije Timočke divizije I i II poziva i 9. srpske narodno-oslobodilačke udarne brigade, koje su se iskazale u borbenim dejstvima u oba Svetska rata, kao i 9. motorizovana brigada i 9. pešadijska brigada u ratnim zbivanjima tokom devedesetih godina prošlog veka.
Danas, Timočka brigada sastoji se isključivo od profesionalnog sastava i namenjena je za za uspostavljanje osnove za narastanje i razvijanje operativnih sposobnosti ratne jedinice.
Pripadnici Timočke brigade se, kako se čulo na svečanosti, svakodnevnim samopregornim radom i besprekornim izvršavanjem dodeljenih zadataka, trude da budu dostojni svojih predaka.
„Od prethodnog dana jedinice, ostvareni su značajni rezultati u osnovnoj individualnoj obuci profesionalnih vojnika i lica iz rezervnog sastava. Tokom protekle godine, a u skladu sa prvom misijom naše vojske, pripadnici jedinice su aktivno učestvovali u svim aktivnostima preventivnog razmeštaja jedinica Vojske Srbije nakon provokacija na teritoriji Kosova i Metohije. Kontinuirano je učešće pripadnika jednice u mirovnim misijama Ujedinjenih nacija, sa drugim predstavnicima Vojske Srbije i rame uz rame sa pripadnicima stranih oružanih snaga“, čulo se na svečanosti.
Pukovske slave su uvek bile važne za jedinice, a posebno značajne u ratnim uslovima kada su i u skromnim uslovima podizale moral srpskog vojnika.
„Tradiciju obeležavanja slave smo održali i nastavljamo tradiciju srpskog vojnika i srpskog naroda obeležavanjem slave svetog Longina 29. oktobra. Sopstvenim kapacitetima i uz donacije brojnih privrednih subjekata sa teritorije Timočke krajine, značajno smo unapredili i uslove života i rada pripadnika Timočke brigade u kasarni „Nikola Pašić“. Odziv preduzeća na naše zahteve za donacijama je pokazatelj da prepoznaju značaj jačanja Vojske Srbije, na čemu im se još jednom zahvaljujemo. Nismo zaboravili da je Vojska Srbije potekla iz naroda, što pokazujemo brigom za isti, a pogotovo za stare, bolesne i one u najudaljenijim mestima Timočke krajine, zbog čega smo kroz akcije ,,Lekar na selu“ pružili pomoć licima u zabačenim delovima garnizona Zaječar, gde su vršeni lekarski pregledi i bili smo presrećni nagradom koju smo za to dobili – radost na njihovom licu“, navode u Timočkoj brigadi.
Družeći se sa narodom, pripadnici Timočke brigade su u prethodnom periodu vršili i edukaciju mladih Srbije sa namerom da im približe Vojni poziv, upoznajući učenike završnih razreda srednjih i osnovnih škola na teritoriji Zaječarskog i Borskog okruga sa pozitivnim aspektima vojnog poziva.
Humanost pripadnika Timočke brigade je iskazana i učešćem u humanitarnim akcijama prikupljanja solidarne i novčane pomoći.
„Upravo to predstavlja najveću vrednost ove jedinice. Naše pripadnike krasi visok profesionalizam, osposobljenost, dobri međuljudski odnosi, solidarnost i međusobno uvažavanje“, navode u Timočkoj brigadi i dodaju:
„Zahvaljujući podršci državnog rukovodstva i velikim ulaganjem u naoružanje i vojnu opremu, naša vojska neprestano jača. Takav trend će biti nastavljen i u godinama pred nama, što je i neophodno ako imamo u vidu aktuelnu bezbednosnu situaciju u svetu“.
Današnja svečanost u Zaječaru završena je uručenjem zahvalnica zaslužnim organizacijama i pojedincima koji su pomogli i doprineli postignutim rezultatima rada na izgradnji i jačanju Vojske Srbije.
