Po podacima Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture Beograd u centralnom registru trenutno je upisano 2.657 nepokretnih kulturnih dobara, od toga 2.277 spomenika kulture, 97 prostorno kulturno-istorijskih celina, 203 arheološka nalazišta i 80 znamenitih mesta. Kategorisanih nepokretnih kulturnih dobara ima 783 od čega 201 od izuzetnog značaja a 582 od velikog značaja.
Među nepokretnim kulturnim dobrima od izuzetnog značaja nalazi se 155 spomenika kulture, 11 prostorno kulturno-istorijskih celina, 18 arheoloških nalazišta i 16 znamenitih mesta, a među nepokretnim kulturnim dobrima od velikog značaja 512 spomenika kulture, 28 prostorno kulturno-istorijskih celina, 25 arheoloških nalazišta i 17 znamenitih mesta.
Na listi objekata i građevina u Zaječaru ih je 20 koje su pod zaštitom države kao spomenici kulture.
1. RADUL-BEGOV KONAK: Originalna građevina bila je podignuta krajem 18. i početkom 19. veka, koja je rekonstruisana 1975. godine. Pod zaštitom države je od 1955. godine
2. SPOMENIK UČESNICIMA TIMOČKE BUNE STRELJANIH NA KRALJEVICI: Spomenik je podignut 1940. godine (autor: Antun Augustinčič), pod zaštitom države je od 1983. godine.
3. ZGRADA OSNOVNE ŠKOLE ,,DESANKA MAKSIMOVIĆ“: Završena 1904. godine, zgrada je pod zaštitom države od 1982. godine.
4. ZGRADA OSNOVNE ŠKOLE ,,LJUBA NEŠIĆ“: Podignuta 1892. godine kao zgrada Gimnazije, pod zaštitom države je od 1982. godine.
5. ZGRADA OSNOVNOG SUDA (OKRUŽNOG NAČELSTVA): Podignuta u periodu od 1906-11. godine, pod zaštitom države je od 1982. godine.
6. PRIVATNA KUĆA U UL. PROTE MATEJE BR.9: Podignuta 1926. godine, pod zaštitom države je od 1983. godine.
7. PALATA RAJKOVIĆA I STAJKOVIĆA (UL. NIKOLE PAŠIĆA BR.5a): Podignuta je kao stambeno-poslovna zgrada 1927. godine, pod zaštitom države je od 1983. godine.
8. ZGRADA U UL. LJUBE NEŠIĆA BR. 31: Podignuta 1911. godine, pod zaštitom države je od 1982. godine.
9. VILA U ĐURE SALAJA BR.20: Podignuta 1938. godine (arh. Desimir Dančević i Klara Soates), pod zaštitom države je od 1982. godine.
10. ZGRADA NARODNOG MUZEJA: Podignuta 1927. godine, pod zaštitom države je od 1984. godine.
11. ZGRADA ISTORIJSKOG ARHIVA: Podignuta 1932. godine, pod zaštitom države je od 1984. godine.
12. ZGRADA SKUPŠTINE OPŠTINE: Podignuta 1923. godine, pod zaštitom države je od 1985. godine.
13. ZGRADA U UL. LJUBE NEŠIĆA BR.38 (BIVŠI RADIO ZAJEČAR): Podignuta 1939. godine, pod zaštitom države je od 1985. godine.
14. GRAĐANSKA KUĆA U UL. LJUBE NEŠIĆA BR.50: Podignuta 1920-ih godina, pod zaštitom države je od 1985. godine.
15. GRAĐANSKA KUĆA U UL. ISTARSKOJ BR.1: Sagrađena 1933. godine, pod zaštitom je države od 1985. godine.
16. GRAĐANSKA KUĆA U UL. KARADŽIĆEVOJ BR.1: Sagrađena je prvih decenija 20. veka, pod zaštitom države od 1985. godine.
17. GRAĐANSKO-STAMBENA TRGOVAČKA KUĆA U UL. 7. SEPTEMBRA BR.2 (OMLADINSKI CENTAR): Sagrađena 1920-ih godina, pod zaštitom je države od 1985. godine.
18. RODNA KUĆA NARODNOG HEROJA LJUBE NEŠIĆA (PIROTSKA BR.9): Pod zaštitom države je od 1950. godine.
19. SPOMENIK PALIM RATNICIMA TIMOČKE KRAJINE U RATOVIMA 1912-1918: Podignut 1929. godine (autor Frano Mengele Dinčić), spomenik je pod zaštitom države od 1987. godine.
20. CRKVA ROŽDESTVA PRESVETE BOGORODICE: Sagrađena 1834. godine, pod zaštitom je države od 1967. godine.
Veliki je broj zaštićenih građevina na području istočne Srbije, a ovo su neke od njih:
Kompleks objekata iz 19. veka u centru sela Lukovo u boljevačkoj opštini
Kompleks objekata iz 19. veka, predstavlja prostorno istorijku celinu na seoskom trgu u centru Lukova. Sačinjavaju je: zgrada kafane pop Milije Petrovića, kafana „Hajduk Veljko“, zgrada stare osnovne škole, crkva svete Bogorodice i spomen česma podignuta u čast izginulih ratnika od 1912-1918. godine. Kao ugaoni prizemni objekat sa središim prostranim tremom zgrada kafane pop Milije Petrovića građena je 1835. godine. Kafana „Hajduk Veljko“ nalazi se preko puta pop Milijine kafane. Objekat je drugog tipa sa velikim tremom i arkadama podignut 1855. godine. U doba Timočke bune kafane su bile stecišta pobunjenika i u njima su se okupljali ljudi gde su se održavali sastanci i seoski zborovi. Zgrada osnovne škole je jednostavniji objekat sa dve učionice i stanom za učitelja građena 1870. godine. Crkva svete Bogorodice je podignuta na mestu nekadašnjeg manastira sa crkvom sv. Luke 1895. godine. Spomen česma na kojoj je upisano 90 imena izginulih ratnika svečano je otkrivena na desetogodišnjicu završetka prvog svetskog rata 14.septem6ra 1924. godine.
Ova ambijentalna celina sa građevinama javnog karaktera obavljala je u periodu posle oslobođenja od Turaka funkciju centra društvenog života ne samo u Lukovu nego i za okolna sela.
Kompleks Mokranjčeve kuće
Kompleks Mokranjčeve kuće u Negotinu predstavlja jedan od najznačajnijih kulturno-istorijskih spomenika u Srbiji, posvećen životu i delu velikog kompozitora Stevana Stojanovića Mokranjca. Ovaj kompleks obuhvata površinu od oko 35 ari i nalazi se u centru Negotina, ograničen ulicama Dositejevom i Vojvode Mišića, kao i granicama susednih imanja.
U samom središtu kompleksa nalazi se Mokranjčeva kuća, autentičan primer varoške arhitekture iz sredine 19. veka. Kuća je okružena uređenim dvorištem sa stazama, zelenilom i rasvetom, što doprinosi ambijentu memorijalnog prostora. Pored glavne kuće, u dvorištu se nalazi i manji objekat, koji je takođe deo kompleksa i reprezentuje tipičnu arhitekturu tog perioda.
Posebnu pažnju u kompleksu privlači spomenik Stevanu Mokranjcu, delo akademskog vajara Nebojše Mitrića iz Beograda. Spomenik je postavljen na vidnom mestu u dvorištu i predstavlja centralni deo memorijalnog prostora, simbolično obeležavajući značaj ovog velikog kompozitora.
Stevan Stojanović Mokranjac (1856-1914) je jedna od najistaknutijih ličnosti muzike na južnoslovenskom prostoru krajem 19. i početkom 20. veka. Rođen u Negotinu, Mokranjac je ostavio dubok trag u srpskoj kulturi i muzici. Godine 1899. osnovao je Srpsku muzičku školu u Beogradu, danas poznatu kao muzička škola „Mokranjac“, prvu stalnu muzičku školu u Srbiji. U ovoj školi je radio kao direktor i predavač teorijskih predmeta i pevanja do 1913. godine.
Mokranjac je najpoznatiji po svojih 15 rukoveti, koje se smatraju vrhuncem srpske muzičke baštine. Njegov doprinos je prepoznat i izvan Srbije, pa je 1906. godine izabran za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije, a 1911. godine i za dopisnog člana francuske Akademije umetnosti.
Kompleks Mokranjčeve kuće u Negotinu danas služi kao podsetnik na ovaj izuzetan doprinos srpskoj kulturi i muzici, a posetiocima nudi priliku da se upoznaju sa životom i radom Stevana Mokranjca u autentičnom ambijentu.
Spomen dom i Spomen muzej na Stevanskim livadama
Spomen dom i Spomen muzej na Stevanskim livadama, nalaze se u podnožju planine Deli Jovan severozapadno od Sikola. Pripada opštini Negotin. Spomen dom i muzej obeležavaju mesto sukoba Krajinskog partizanskog odreda sa četnicima Koste Pećanca. Ovde su, za vreme Drugog svetskog rata 29. septembra 1941. godine četnici iznenada napali Štab Krajinskog odreda, koji je bio smešten u kolibi koja se nalazila na mestu sadašnjeg u Spomen muzeja. Četnički odred je uspeo da ubije političkog komesara i narodnog heroja Ljubu Nešića iz Zaječara, a zajedno sa njim je palo i još desetak prvoboraca. Preživeli borci i narod ovog kraja su posle oslobođenja izgradili Spomen dom i Spomen muzej, i time je ovaj prostor na kome je vođena borba obeležili i otrgli od zaborava ovo značajno istorijsko mesto .
Manastir Svete Trojice
Manastir Svete Trojice se nalazi dvadesetak kilometara jugozapadno od Knjaževca, na desnoj obali Trgoviškog Timoka, u ataru sela Gornje Kamenice. Klesani natpis, nastao kao pozni prepis uništenog fresko-natpisa, pominje je kao zadužbinu despota Lazara Brankovića, najmlađeg sina despota Đurđa, i navodi 1457. kao godinu njenog nastanka. Kako crkva ima oblik sažetog trikonhosa sa kupolom, u literaturi je dugo smatrana jednim od poslednjih izdanaka moravske graditeljske skupine. No, nepravilni oblici, skromno rustično zidanje i karakteristični sklop pevnica i kupolne partije ukazuju da je podignuta početkom XVII veka kao jedna od mnogobrojnih crkava u ovoj oblasti, koje arhitektonskim konceptom pokušavaju da ponove stariji uzor – hram manastira Poganova. Fragmenti živopisa sačuvani su samo u kupoli i oltarskom prostoru, kao i na prvobitnoj zapadnoj fasadi crkve. U ikonografskom i stilskom pogledu, freske pripadaju prosečnim ostvarenjima prve polovine XVII veka.
Posle živopisanja, pred crkvom je dozidana priprata, zasvedena polukalotom koja se na zapadni zid oslanja preko para trompi. Ostaci fresaka u priprati danas su svedeni na zone sokla i stojećih figura i prema stilskim odlikama pripadaju umetnosti sredine XVII veka.
Karataš (Dijana)
Karataš (Dijana) je podignuta na samoj obali Dunava, na uzvišenju kod sela Sipa. Izgradnja najranijeg zemljano-drvenog utvrđenja vezana je za dolazak prvih vojnih formacija na Dunav početkom I veka. Kameno utvrđenje većih dimenzija (140h136m) vezuje se za Trajanove građevinske aktivnosti i završeno je kada i prokopavanje Sipskog kanala (101. godine) kojim je otklonjena najveća prepreka za plovidbu Dunavom. Konačan izgled po pitanju gabarita dobija krajem III i početkom IV veka dodavanjem bedema koji od uglova polaze prema Dunavu zatvarajući i štiteći deo obale.
Utvrđenje je razoreno u vreme avaro-slovenskih upada krajem VI i početkom VII veka. Izuzetan arheološki materijal koji ga izdvaja od drugih vojnih utvrđenja na Đerdapu, ukazuje da je pored uloge vezane za zaštitu i odbranu kanala, tokom šest vekova na Diani postojao i značajan ekonomski centar sa lukom i pristaništem. Pored ostataka bedema sa kapijama i kulama, u unutrašnjosti utvrđenja otkriveni su građevina sa apsidom, vojne barake, latrina i drugi objekti, a u centralnom delu ostaci principijuma sa portikom. Deo je geoparka Đerdap.
Ostaci fortifikacije Kastel na Miroču
Ostaci fortifikacije Kastel na Miroču se nalazi u selu Miroč, na istoimenoj planini, nalazi se rimsko utvrđenje i civilno naselje Gerulata (Gerulata). Utvrđenje je štitilo put koji je spajao dolinu Porečke reke i rimsko utvrđenje i grad u blizini današnje Brze Palanke (Egeta). Ovaj put se račvao od glavne podunvske komunikacije (Via militaris) na 6 km jugozapadno od utvrđenja na Velikom Gracu (Taliata), kod kastela na ušću Golubinjske reke (Columbina) i skraćivao je vojnu cestu u Ključ, a imao je i ekonomski značaj.
Iako nisu vršena arheološka iskopavanja, rekognosciranjem terena i geofizičkim snimanjima, utvrđeno je da se radi o kastrumu pravougaone osnove. Ostaci fortifikacije Kastel na Miroču imaju dimenzije 144 h 120 m, koji je dužim stranama orijentisan u pravcu sever-severoistok – jug-jugozapad, sa kulama na uglovima, po jednom kapijom i više kula i na sva četiri bedema. U središnjem delu unutrašnjosti utvrđenja geomagnetnom metodom geofizičke prospekcije 2010. godine je otkrivena velika građevina pravougaonog tlocrta, zgrada komande kastruma, principia. U okolini kastruma Gerulata, u današnjem selu Miroč, konstatovani su tragovi velikog urbanog naselja (vicus, civitas). Prema nalazima, koje su meštani prikupili u svojim baštama, Gerulata je nastala početkom veka II i trajala je do kraja VI veka.
Tokom 2021. godine Arheološki institut Beograd, započeo je sistematska istraživanja utvrđenja na Miroču. Arheološka iskopavanja nastavljena su i 2023. godine u okviru Projekta „Limes u Srbiji – Uneskova svetska kulturna baština – Istraživanje utvrđenja Miroč – Gerulata“. Projekat je podržalo i Ministarstvo kulture Republike Srbije.
Kastel na Miroču je utvrđen kao arheološko nalazište 1986. godine.
Ravna – Timakum Minus
Ravna – Timakum Minus (Timacum Minus) leži na levoj obali Belog Timoka, severoistočno od današnjeg sela Ravna, na rimskom putu Naissus-Ratiaria. Utvrđenje pravougaone osnove (110h138,5 m) nastalo je u I veku. Pominje se 78. godine kao sedište jedne rimske jedinice – kohorte I Thracum-Siria, koja je prebačena u Meziju. Obnovom i dogradnjom, tokom III-IV veka, dograđene su kule u čije su zidove ugrađeni spomenici sa obližnje nekropole iz ranijeg perioda. Poslednja obnova utvrđenja je iz doba Justinijana. Ravna je tada bila deo unutrašnje granice zaštite carstva od napada varvara. Karakteristično je da zidovi pojedinih kula formiraju trougao ili petougao sa šiljastim završetkom na spoljnoj strani. Ovakva ojačanja dobijaju i druga utvrđenja iz tog perioda ili samo pojedine kule na mestima gde se očekuje najžešći napad neprijatelja. Izvan utvrđenja otkrivene su dve građevine: terme, severoistočno i jedna civilna građevina sa hipokaustom, jugozapadno. U srednjem veku na ovom prostoru bila je velika nekropola.
Veliko Gradište
Veliko Gradište je arheološko nalazište smešteno severno od sela Jablanice u opštini Boljevac. Nalazi se na grebenu klanca Radovanjske reke. Čine ga ostaci srednjevekovnog utvrđenja poznatog i pod imenom Latinski grad. Osim ovog toponima ova fortifikacija se može pronaći i pod nazivom Rtanjski grad. Utvrđenje je nepravilnog, poligonalnog oblika sa dužom stranom orijentisanom prema klancu. Unutar gradskih bedema jasno se uočavaju brojni građevinski objekti, a u gornjem gradu sačuvani su tragovi donžon kule i bunara.
Prema istorijskim podacima, grad su osvojili i porušili Turci na prelazu XIV i XV veka i od tada nije više korišćen. Brojni ostaci opeka antičkog formata upućuju na predpostavku da je utvrđenje korišćeno počev od rimskog perioda pa sve do kraja XIV veka. Zamiranje ovog utvrđenja vezano je za osmanska osvajanja. Prema narodnom predanju prilikom osvajanja grada ostalo je upamćeno da su Turci izvršili veliki pokolj stanovništva koje se nalazilo u zbegu. U blizini lokaliteta su pronađena đulad koja potvrđuju da se za utvrđenje vodila borba. Pretpostavlja se da je utvrđenje zbog nepristupačnog terena opsednuto i tokom opsade gađano iz daljine topovima.
Nakon osvajanja utvrđenje je izgubilo na značaju a njegovi osvajači ga nisu koristili. Nedaleko od utvrđenja nalazi se crkvište posvećeno Svetom Jovanu. Par kilometara od crkvišta i tvrđave nalazi se i manastir Krepičevac. Veliko Gradište je zaštićeno kao arheološko nalazište 1980. godine.
Kastrum Pontes (Trajanov most)
Kastrum Pontes, poznatiji kao Trajanov most, odnosno njegovi ostaci nalaze se kod sela Kostol, 5km nizvodno od Kladova. Most, podignut između 103. i 105. godine. Delo je sirijskog arhitekte Apolodora iz Damaska. Dužina mosta sa portalima iznosila je 1133,90 m, a deo preko rečnog korita 1071 m. Ostaci na obalnom delu sastoje se od četiri zidana stupca povezana lukovima. U rečnom koritu nalazilo se 20 stubaca čiji je osovinski raspon od 56,5 m bio premošćen drvenom rešetkastom konstrukcijom. Istovremeno sa mostom, u funkciji njegove odbrane, podignuti su auksilijarni logori Pontes na desnoj i Drobeta na levoj obali Dunava.
Pontes, približno kvadratne osnove, nalazio se nizvodno od mosta i sve do VI veka zadržao je funkciju odbrane ovog dela limesa. Pored osnovnih punktova kastruma – bedema, kula i kapija – arheološkim istraživanjima utvrđen je plan i raspored objekata unutar bedema i konstatovano da početkom IV veka, sa promenama u rimskoj vojsci, dolazi do stvaranje novog koncepta unutrašnjosti Pontesa. U antičkom utvrđenju kao i na prostoru izvan njega formirana su srednjovekovna naselja i nekropole sa slojevima IX-X, XI-XII i XIV veka. Zaštitna arheološka iskopavanja i konzervatorski radovi započeli su 1979. u okviru projekta Đerdap II. Ostaci prva četiri stupca mosta zagatom su obezbeđeni od potapanja.
Hajdučka vodenica
Hajdučka vodenica je arheološko nalazište koje se nalazi nizvodno od Malog Golubinja i približno 12 km, uzvodno od Tekije, ispod litica Malog Štrpca u Malom kazanu, kod Kladova. Pripada praistorijskom (tragovi neolitskog naselja sa ostacima kuća) i antičkom periodu (pravougaono rimsko manje utvrđenje sa okruglim kulama na uglovima) i čini jednu celinu kontinuiteta života na Dunavu.
Rimska vojna ispostava podignuta na središtu platoa lepezastog oblika, na visokoj obali, nasuprot ušća reke Mrakonije (Rumunija). Na ovom lokalitetu, na desnoj obali Dunava, ispod padine malog Štrpca, otkrivene su veoma dobro očuvane strukture ranovizantijskog utvrđenja. Njihove dimenzije su 70 h 50 m, sa čvrstim, jakim bedemima, debljine oko 3,2 m, izuzetno dobro očuvani u visini od 4 do 7 metara, sa kružnim kulama na uglovima i jednom poligonalnom kulom. U središtu utvrđenja su otkriveni ostaci četvorougaone kasnoantičke kule (burgus). Veličina ranovizantijskog utvrđenja je udvostručena dodavanjem utvrđenog aneksa ka ivici platoa. Usled opasnosti od Gota utvrđenje je napušteno krajem IV veka. Obnovljeno je za reme cara Justinijana I. Konačano je napušteno u VII veku. Obnova života na ovom lokalitetu prisutna je tek u srenjem veku. Na ovom lokalitetu osim prisustva Rimljana potvrđeno je i prisustvo Dačana.
Deo utvrđenja je potopljen nakon izgradnje Hidroelektrane Đerdap I. Značajan deo nalazišta je još uvek vidljiv na obali akumulacionog jezera. Dana 25.05.1966.godine je ovaj lokalitet utvrđen za kulturno dobro i istog dana je upisan kao potopljen lokalitet.
Lazareva pećina
Lazareva pećina kod sela Zlota (Zlotska pećina) stavljena je pod zaštitu države kao arheološko nalazište. Nalazi se u istočnoj Srbiji na teritoriji opštine Bor. Od Zlota je udaljena tri kilometra. U Lazarevoj pećini nalazi se veoma značajan arheološki lokalitet. U njemu su otkrivena tri praistorijska arheološka horizonta, iz bakarnog, gvozdenog i bronzanog doba. Smatra se da tokom bronzanog doba ova pećina imala ulogu lovačke stanice, a u gvozdenom dobu postaje centar metalurgije. Lazarevu pećinu je izgradila podzemna reka koja i dalje prolazi kroz nju. Pećina sadrži više dvorana, od kojih neke nose imena: Prestona, Dvorana blokova, Koncertna dvorana i Dvorana slepih miševa.
Ovo je jedna od najdužih pećina u Srbiji (istraženi delovi hodnika pećine iznose oko 13 000 m) i najpoznatija čije turističko uređenje je otpočelo 1953. godine. Prva ispitivanja pećine je sproveo Austrijanac Feliks Hofman 1882. godine. Nakon njega pećunu su istraživao i Jovan Cvijić. Lazareva pećina je proglašena za prirodnom retkošću i stavljena je pod zaštitu kao spomenik prirode 1949. godine. Arheloška istraživanja Lazareve pećine vršena su u toku 1963. i 1964. godine. Među predmetima nađenim u Zlotskoj ili Lazarevoj pećini ističu se zdele – katarosi, četvrtasti sudovi sa kanelovanom i grafitnom dekoracijom. Ova pećina je od 2005. godine, od strane Zavoda za zaštitu prirode Srbije prepoznata kao važan objekat geonaleđa Srbije.
Golo Brdo
Lokalitet Golo Brdo kod Kladova nalazi se na obali Dunava (pet kilometara istočno od lokaliteta Hajdučka vodenica) i čine ga ostaci manjeg rimskog utvrđenja, tipa kastela, podignut kao sastavni deo utvrđenog pojasa, a nastao je u periodu formiranja rimskog limesa na Dunavu. Dana 27.05.1966. je ovaj lokalitet utvrđen za kulturno dobro i istog dana je upisan kao potopljen lokalitet.
Arheološko nalazište Malo Golubinje
Arheološko nalazište Malo Golubinje kod Kladova čine ostaci rimskog utvrđenja u selu Malo Golubinje. Lokalitet čini manje pravougaono utvrđenje sa ugaonim kulama, nastalo u periodu formiranja rimskog limesa na Dunavu. Po svome položaju u neposrednoj blizini rimskog naselja u selu Veliko Golubinje i na trasi rimskog puta današnjih puteva Miroč-Donji Milanovac-Brza Palanka ovo utvrđenje je imalo odbrambeni karakter. Dana 25.05.1966. godine je ovaj lokalitet utvrđen za kulturno dobro i istog dana je upisan arheološko nalazište. Arheološko nalazište Malo Golubinje je potopljeno nakon podizanja vodostaja izazvanog izgradnjom hiroelektrane Đerdap.
Gamzigrad (Romulijana)
Gamzigrad (Romulijana), palata podignuta po zamisli imperatora Gaja Valerija Galerija Maksimijana, pripada posebnoj kategoriji spomenika rimske dvorske arhitekture koja je vezana isključivo za razdoblje tetrarhije. Arheološkim radovima otkriveni su ostaci starijeg i mlađeg utvrđenja. Obe fortifikacije podignute su u vremenskom intervalu od desetak godina. Prostor unutar bedema je, jedinom komunikacijom koja je spajala istočnu i zapadnu kapiju, podeljen na dva dela različite namene. Severnu polovinu obuhvata kompleks carske palate sa malim hramom i monumentalnim žrtvenikom, dok se na južnoj polovini nalaze objekti za javnu upotrebu (veliki hram sa dve kripte pravougaone osnove i terme) i objekti za opsluživanje palate (horeum i jednobrodna građevina sa portikom).
Od prve decenije IV do sredine VI veka u nekoliko mahova Gamzigrad (Romulijana), menja naziv, izgled i osnovnu funkciju. Već u drugoj polovini IV veka Romulijana je zapuštena palata, a posle provale Gota i Huna postaje malo vizantijsko naselje koje se pod nazivom Romuliana pominje u spisku mesta obnovljenih u vreme Justinijanove vladavine. Sistematska arheološka istraživanja traju od 1953, a na otkrivenim objektima kontinuirano se vrše konzervatorski radovi.