Plan kvaliteta vazduha u Zaječaru: realizacija mera i dosadašnji rezultati
Plan kvaliteta vazduha grada Zaječara za period od 2024. do 2031. godine usvojen je na sednici Skupštine grada 26. juna 2024. godine, uz prethodno pribavljenu saglasnost Ministarstva zaštite životne sredine Republike Srbije od 24. maja iste godine. Nedavno je Kancelarija za zaštitu životne sredine grada Zaječara podnela Izveštaj o realizaciji Plana kvaliteta vazduha za 2025. godinu, koji je usvojio i Privremeni organ grada.
Jedan od ključnih segmenata Plana odnosi se na smanjenje zagađenja vazduha poreklom od postrojenja za sagorevanje, uključujući individualna ložišta i kotlarnice. U tom cilju predviđeno je ukupno pet mera.
Prva mera, koja je u potpunosti realizovana, jeste izgradnja nove kotlarnice sa korišćenjem drvne biomase i komprimovanog prirodnog gasa. Tokom 2024. godine izgrađena je nova kotlarnica u naselju „Plaža“, maksimalnog instalisanog toplotnog kapaciteta 18 MW. Kotlarnica obuhvata dva kotla na drvnu biomasu ukupne snage 8 MW i jedan kotao na prirodni gas (CNG) snage 10 MW. Ovim postrojenjem zamenjene su tri gradske kotlarnice Javnog komunalnog preduzeća („Pivara“, „Kraljevica“ i „Plaža“) koje su kao energent koristile mazut. Kotlarnica „Kraljevica“ prestala je sa radom 24. novembra 2025. godine, čime su sve kotlarnice Javnog komunalnog preduzeća prestale da koriste mazut.
Druga mera odnosi se na rekonstrukciju postojeće kotlarnice „Ključ“, koja je takođe u potpunosti realizovana. Tokom 2024. godine izvršena je rekonstrukcija i dogradnja kotlarnice na drvnu biomasu i komprimovani prirodni gas. Maksimalni instalisani kapacitet ove kotlarnice iznosi 5,915 MW, od čega je 0,915 MW na biomasu, dok je kotao na prirodni gas snage 5 MW. Pre rekonstrukcije, i ova kotlarnica je koristila mazut.
Treća mera predviđa povezivanje kotlarnica i individualnih ložišta na daljinski sistem grejanja u periodu od 2024. do 2031. godine. Grad Zaječar je ishodovao odobrenje za rekonstrukciju i dogradnju levog kraka distributivnog toplovoda u dužini od 1.508,76 metara, čime bi na gradsku toplovodnu mrežu bile povezane Osnovna škola „Ljubica Radosavljević Nada“, Zavod za javno zdravlje „Timok“, Zdravstveni centar, kao i stambene jedinice duž trase. Tokom 2025. godine izgradnja toplovodne mreže nije realizovana, ali je u istoj godini priključeno 13 novih objekata na daljinski sistem grejanja.
Četvrta mera odnosi se na zamenu kotlova i energenata u javnim ustanovama radi povećanja energetske efikasnosti i korišćenja ekoloških energenata, sa planom realizacije od 2024. do 2026. godine. Tokom 2025. godine u vrtiću „Ljiljan“ u Zaječaru zamenjen je kotao na ugalj i drva kotlom na pelet, dok je u Osnovnoj školi „Jeremija Ilić Jegor“ u Rgotini izvršena zamena kotla na ugalj kotlom za automatsko sagorevanje peleta.
Peta mera obuhvata zamenu kotlova i energenata u individualnim domaćinstvima, sa planiranom realizacijom do 2031. godine. U saradnji sa Ministarstvom zaštite životne sredine, Grad Zaječar je tokom 2025. godine realizovao projekat sufinansiranja nabavke kotlova na pelet za 31 domaćinstvo kroz prvi javni konkurs. Drugi javni konkurs raspisan je 7. oktobra 2025. godine i trenutno je u proceduri.
Planom su obuhvaćene i mere unapređenja energetske efikasnosti, uključujući zamenu stolarije, postavljanje solarnih panela i kolektora, kao i korišćenje obnovljivih izvora energije, za šta je potpisano više ugovora.
Specifični ciljevi obuhvataju i smanjenje zagađenja poreklom od saobraćaja, kao i povećanje zelenih površina. U tom cilju planirano je pošumljavanje Park šume „Kraljevica“ i drugih lokacija na teritoriji grada u periodu od 2024. do 2031. godine.
Tokom 2025. godine redovno je održavano oko 53 hektara zelenih površina u gradu i Park šumi „Kraljevica“. Na javnim površinama zasađena je 31 drvenasta sadnica lišćara, a u okviru preventivnih aktivnosti uređene su protivpožarne pruge, proširene do osam metara. Izrađen je i Plan zaštite šuma od požara za GJ „Kraljevica“ za 2025. godinu, koji je dostavljen nadležnim službama.
U okviru konkursa Uprave za šume Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, tokom proleća 2025. godine izvršeno je pošumljavanje državnog poljoprivrednog zemljišta na površini od 8,2335 hektara. Na katastarskoj opštini Veliki Izvor posađeno je 2.261 sadnica hrasta, dok je na teritoriji Nikoličeva zasađeno 3.806 sadnica javora i 13.000 sadnica bagrema.
U narednom periodu planirana je i izrada Katastra javnih zelenih površina na teritoriji grada Zaječara, u periodu od 2028. do 2030. godine, kao i unapređenje monitoringa kvaliteta vazduha i edukativne aktivnosti usmerene na podizanje svesti o značaju kvaliteta vazduha i njegovom uticaju na zdravlje ljudi.