U galeriji Istorijskog arhiva Timočke krajine u Zaječaru juče je promovisana knjiga „Popis stanovništva okružja Crnorečkog i Krajinskog iz 1863 godine“. O knjizi su govorili priređivači Zoran Janković, Dragan Živković i Agim Januzi kao i recenzent, doktor Miodrag Velojić. Rad na ovoj knjizi je bio obiman i ona je pripremana oko godinu dana.
Od prvog opšteg popisa stanovništva 1834. godine pa sve do početka 70-ih godina 19. veka rađeno je u srbiji više popisa ali je ipak najznačajniji i najkompletniji bio Popis imovine i lica koji je urađen 1863. godine.
-Mi smo ovaj projekat započelli još 2000. godine kada je izdat popis za varoš Zaječar, a sada se radi za okolna mesta i sela, a to su sela koja pripadaju Srezu zaječarskom i Srezu boljevačkom. U Srezu zaječarskom u to vreme, po administrativnoj podeli, bila su sela kao što su Lubnica, Zvezdan, Gamzigrad, Grlište, Grljan, Vražogrnac, a u Srezu boljevačkom Planinica, Lasovo, Lenovac i Leskovac, tako da su sva ta mesta obrađena. Značaj je veliki jer se po prvi put u ovom popisu daju imena porodica, što znači da je ovo poimenični popis. U kneževini Srbiji je rađen 1834. prvi savremeni popis i kasnije posle ovog popisa su rađeni na pet godina, međutim svi oni su billi zbirni, ukupan broj stanovnika, broj muških i ženskih osoba i slično…U ovom popisu stoji ime nosioca domaćinstva, ime njegove žene, dece, unučadi i ostalih članova porodice tako da se može doći do vrlo značajnih podataka. Istraživači koji žele da nađu poreklo svoje porodice u ovoj knjizi mogu da nađu ono što nigde drugde ne mogu da nađu. Značaj je još veći jer se knjige originala ovog popisa nalaze u Beogradu u Arhivu Srbije, samo u jednom primerku. Ono što smo mi dobili su neke kopije koje treba sačuvati, umnožiti i dati u javnost, istakao je Zoran Janković, jedan od priređivača.
Poslednjih godina se dosta itražuje poreklo porodica, čime se čak bavi i školska omladina koja se interesuje za svoje poreklo, ali je po rečima Jankovića problem što mnogi znaju babu, dedu, poneki pradedu i tu se završava sve.
-Ovaj popis daje mnogo više od toga. Poznato je da su se kod nas matične knjige počele da vode od 1837. godine. Pre toga nema nikakve evidencije, sem nekih turskih teftera koji su sačuvani u Beogradu. Zato je veliki značaj ove knjige. Pare za kulturu su uvek manjkale pa je to odugovlačeno, ali smo sad preko projekta dobili sredstva za to. Posla je bilo dosta jer ima mnogo imena. Originalni rukopisi su u rukopisu, a prepise smo dobili u latiničnom obliku pa smo i to morali da pretvaramo u ćirilicu, dodao je Janković.
Recezent dr Miodrag Velojić, geograf, je istakao da je ovaj popis veoma značajna publikacija jer na jednom mestu pokazuje kako se nekada živelo, imena tih ljudi, pokazuje imovinu tih ljudi, odnosno obrađuje sve stanovnike iz oblasti Crne Reke.
-Taj popis je ključ za sva današnja naša prezimena. Sva imena koja možete naći u tom popisu predstavljaju naše pretke, odnosno po njima se mi danas prezivamo. Potrebno je samo da se popisi pravilno tumače, da se razrade i oni su osnova za sve izrade rodoslova koji se danas u većoj meri prave. U knjizi je dat u štampanom obliku popis iz 1863. godine, što je za kolege bio veliki posao jer su svi dokumenti sa polica arhiva pretočeni u jednu knjigu, kazao je Velojić.
Zaječarski istorijski arhiv izdao je ovu knjigu u okviru projekta finansiranog od strane Ministarstva kulture i informisanja Republike Srbije. U njoj će istoričari, istraživači, etnolozi, sociolozi i ostali moći da nađu bazu i izvor za neka nova i dodatna istraživanja. Krajem ove godine ili početkom naredne može se očekivati još jedno izdanje koje će biti obimnije od ovog popisa stanovništva.
-Naša misija je da iz istorije izvučemo što više korisnih podataka za sadašnjost i za budućnost, rekao je na promociji direktor zaječarskog Arhiva Velibor Todorov.