SEĆANJA NA NEKO DRUGO VREME KOJE SADA IZGLEDA KAO DAVNO PROŠLO
Jedna od prvih radnih akcija u ratom opustošenoj zemlji organizovana je na Crnom vrhu kod Bora. U sred zime, od kraja januara do početka marta 1945. godine, 1.630 omladinaca iz više okruga Srbije, okupljenih u 10 brigada, odnosno 15 radnih bataljona, iako nedovoljno obučeni u toplu odeću za hladne dane u planini, na Crnom vrhu, kod Bora, po jakoj, ciči zimi (do -30°C), stalno zasipani snežnom vejavicom, nasekli su i otpremili, prvo, svojim rukama izgrađenom prugom do Bora (12,6 km), a odatle vozom do Beograda, preko 10.000 kubnih metara ogrevnog drveta za beogradske bolnice pune ranjenika, za hladne škole i druge ustanove, kao i za nezbrinute porodice. Od 15. januara do 22. aprila 1945, od Crnog vrha do Bora, Moravska i Zaječarska brigada izgradile su, uz pomoć jedinog stručnog lica Milana Rodića, prugu dužine 12,5 kilometara kojom su odpremana drva. Istovremeno, ili nešto kasnije, tekle su akcije na seči drva i na Rudniku, Tari, Povlenu…
Na prvoj većoj saveznoj omladinskoj radnoj akciji, od 1. maja do 7. novembra 1946. godine, 62.268 omladinaca i omladinki, svrstanih u 283 radne brigade, izgradilo je prvu Omladinsku prugu normalnog koloseka Brčko – Banovići, u dužini od 90 kilometara, probivši tri tunela, ukupne dužine oko 600 metara, od kojih je najveći tunel „Majevica“ (394m). Prokopali su dugački usek tunel kod Kiseljaka i sagradili 170 staničnih zgrada. Među prvim omladinskim prugama u Srbiji izgrađena je i pruga Kučevo – Brodice, u Homolju, duga 16 kilometara, izgrađena 1948. godine, učešćem oko 80 brigada, sa ukupno 10.989 omladinaca i omladinki, koji su na njoj, kao najveće prepreke, prokopali tunele „Neresnica“ (402 m) i „Prevelac“ (300 m).
Najveće radne akcije dešavale su se u periodu od 1946. do 1952. godine. Skupština Jugoslavije je 1946. godine donela odluku o proglašenju 1. aprila za Dan omladinskih radnih akcija.
Kroz akcije je prošlo više od dva miliona ljudi, izgrađene su pruge, putevi i mnogobrojni veliki objekti. A ceo današnji Novi Beograd podignut je zahvaljujući omladincima.
Istovremeno, sa velikim radnim akcijama (saveznim i republičkim) organizovane su i brojne i sve masovnije lokalne radne akcije gradske (opštinske) i regionalne, da bi njihov najsveobuhvatniji i po rezultatima najobimniji bio period od 1953. do 1958. godine, a zatim i u nekoliko sledećih godina, kad nisu organizovane velike republičke i savezne radne akcije, ili naporedo sa njima. U navedenih pet godina (1953 – 1958.) bilo je oko 20.000 lokalnih radilišta, više od 1.100.000 učesnika.
Jedna od lokalnih akcija je i ORA „Zeleni pojas Đerdapa“, na kojoj je, u periodu od 1967. do 1970. i od 1976. do 1978. godine, ukupno 198 brigada, sa 9.975 graditelja, u prve dve godine gradilo trotoare i uređivalo parkove u Kladovu, a kasnije podizalo obaloutvrde, uređivalo i ozelenjavalo prostor nizvodno od glavnog objekta HE „Đerdap“ i gradilo infrastrukturu u turističkom kompleksu „Karataš“ i tvrđave.
U okviru ORA „Đerdap“ (1976-1990.) tokom petnaest godina 529 omladinskih radnih brigada, sa ukupno 26.947 omladinaca i omladinki obavljale su zemljane radove u velikom obimu, podizale i nabijale visoke nasipe pored obale Dunava u neposrednoj blizini obe hidroelektrane (HE „Đerdap“ i HE „Đerdap II“, izlivale betonske blokove i ploče i njima oblagale nasipe, postavljale betonske ivičnjake i bankine, prokopavale odvodne jarkove, drenažne kanale, kao i rovove za elektro i hidroizolaciju, gradile priključne puteve i raskrsnice, uređivale vojni centar u Petrovom Selu i obavljale iskopavanja na arheološkim lokalitetima.
U istočnoj Srbiji organizovane su i ORA „Zlotsko proleće““, ORA „Sokobanja“, ORA „Timok“…
Omladinske radne akcije su obeležile jednu epohu. Mladi iz cele bivše SFRJ su dolazili da grade zemlju. Bilo je svega rada, pesme, druženja, novih ljubavi. Udarnički se radilo, sa velikim entuzijazmom, spajala se omladina sa sela i iz grada, intelektualna i radnička, svih nacionalnosti i vera. Deo njihovog zajedničkog života tokom tih par meseci pored rada, činila je i zabava, sport, druženja i takmičenja u svim oblastima. Na prvim posleratnim radnim akcijama mnogi su se opismenili, obrazovali i obučili za razna zanimanja, i naravno, stekli ljubavi i prijateljstva za ceo život.
Akcijaši su bili organizovani u brigadama, obično po 100 učesnika, podeljeni u čete. Svaka brigada je imala svoju zastavu na kojoj je bilo izvezeno obeležje. Ustajalo se veoma rano i radilo prvi deo dana, a popodne se boravilo u naselju, gde su se osim legendarnog druženja, organizovale i razne korisne aktivnosti. Postojale su razni kursevi, od fotografije do vožnje, sportske aktivnosti, ali i politička predavanja. Uveče su se priređivale čuvene brigadirske večeri i logorske vatre.
Komandant ORA „Timok 85.“ Miodrag Meganović za list „Timok“ u izdanju od 21. juna 1985. godine, navodi da posla ima napretek, a Nebojša Simeonović, zamenik komandata za radilište, dodaje:
„Ponekad i nije lako na trasi. Ali, lepo nam je u srcima. Kada se zajedno radi, u atmosferi koju mogu da stvore samo akcijaši, i umor se lakše savlada“.
Učesnici ove radne akcije bili su mladići i devojke iz Zaječara i njegovih bratskih gradova Kutine (Hrvatska) i Tržiča (Slovenija), zatim izviđači – brigadisti iz više gradova Bosne i Hercegovine, mladi iz Knjaževca i Štipa (Makedonija).
Jedna od poslednjih radnih akcija organizovana u bivšoj SFRJ bila je Pionirska radna akcija „Rtanj“, koju je, u periodu od 1985. do 1988. činilo 17 pionirskih radnih brigada (u svakoj po tridesetak pionira uzrasta od 7 do 14 godina), okupila je 410 pionira godišnje u tri smene po 21 dan, koji su brali maline, uređivali parkšumu na Rtnju, trimstazu i skijalište, regulisali reku Arnautu u Boljevcu, kao i deo magistralnog puta Boljevac – Paraćin.
Mnogobrojni Timočani su bili učesnici radnih akcija tako da se i danas mogu čuti zanimljive priče i anegdote iz tog perioda.
Pesma Udarnici, posvećena učenicima radne akcije na Crnom vrhu štampana u listu Mladi borac, str. 6, 07.03.1945.