Najnovije vesti
Home / Kultura / Zaječar obeležio 100 godina od završetka Prvog svetskog rata i dana osnivanja Organizacije rezervnih vojnih starešina
Zaječar obeležio 100 godina od završetka Prvog svetskog rata i dana osnivanja Organizacije rezervnih vojnih starešina

Zaječar obeležio 100 godina od završetka Prvog svetskog rata i dana osnivanja Organizacije rezervnih vojnih starešina

Svečanom ceremonijom u Zaječaru danas je obeleženo 100 godina od završetka Prvog svetskog rata i dana osnivanja Organizacije rezervnih vojnih starešina. Tim povodom, predstavnici lokalne samouprave i boračkih organizacija, položili su danas vence i cveće na spomenik Oslobodiocima Zaječara, na Trgu oslobođenja.  

Jelica Ilić, istoričar kustos Narodnog muzeja u Zaječaru je ovom prilikom podsetila na važne istorijske događaje.

„Početak XX veka obeležen je veoma burnim događajima, kako u Srbiji, tako i na čitavom Balkanskom poluostvru. Vrhunac bio je Prvi svetski rat koji je trajao od jula 1914. do novembra 1918. godine. Rat na Balkanu prošao je kroz nekoliko faza: u prvoj fazi srpska vojska pružila je jak otpor neprijatelju, tokom leta i jeseni 1914. godine, u Cerskoj i Kolubarskoj bici; u drugoj fazi od oktobra 1915. do proleća 1916. godine, srpska vojska je pritisnuta sa tri strane: sa istoka, severa i zapada, od tri vojske: bugarske, austro-ugarske i nemačke, prešla je put povlačenja ka jugu, prema Albaniji i od luke Drač do Krfa, a potom delimično oporavljena prebacivana na Solunski front. Treća i završna faza rata na Balkanu otpočela je nakon sloma nemačke prolećne ofanzive na zapadnom frontu i povlačenja Nemaca sa Marne, sredinom jula 1918. godine. Saveznici su preoteli strategijsku inicijativu, ali kraj rata bio je daleko. Vojni eksperti predvideli su da će biti potrebno još najmanje godinu dana teških borbi. Polazeći od takve procene glavni saveznički komandant francuski maršal Foš, opredelio se da izvrši niz postupnih operacija ograničenih razmera zarad održavanja operativne inicijative i iznurivanja neprijatelja iznenadnim udarcima. Međutim, srpska Vrhovna komanda založila se da se umesto lokalnih operacija preduzme odlučna ofanziva sa Solunskog fronta na sever, koja bi, ako se dobro pripremi i energično izvede, mogla imati odlučujući značaj za ishod rata u celini, predlažući da srpska vojska ponese glavni teret ofanzive. Novopostavljeni glavni saveznički komandant, general Franš d’Epere, prihvatio je srpski plan za veliku ofanzivu. Već početkom jula izdao je naređenja da otpočnu priprema za nju. Međutim, vlade i generalštabovi Italije i Velike Britanije, energično su se suprotstavili preuzimanju ofanzivnih operacija na Solunskom frontu. Suočene sa njihovim otporom, francuska i srpska vlada dogovorile su se da se ipak pripreme planovi za veliku ofanzivu, a da francuska vlada uveri saveznike da se pripreme vrše za lokalnu operaciju na srpskom frontu. Vest o početku priprema srpski vojnici dočekali su sa oduševljenjem, posle gotovo trogodišnjeg boravka u tuđini i u rovovima na pragu porobljene otadžbine. Istrajnost srpskih vojnika zadivila je čitav svet“, istakla je Jelica i dodala:

„Srpska vojska u okviru savezničkih snaga imala je šest pešadijskih divizija i jednu konjičku. Vrhovni komandant bio je regent Aleksandar Karađorđević, a načelnik štaba vrhovne komande Živojin Mišić. Na desnom krilu srpskog rasporeda nalazila se Druga armija, koju su činile Šumadijska, Jugoslovenska i Timočka divizija, pod komandom vojvode Stepe Stepanovića, a na levom krilu Prva armija, sastavljena od Moravske, Drinske, Dunavske i Konjičke divizije, pod komandom generala Pertra Bojovića. Prema opštem planu generala Franše d’Eperea, bilo je predviđeno da srpske trupe pređu u napad 15. septembra, a francusko-grčka divizija na Kožufu i britansko-grčke divizije u dolini Vardara i kod Dojrana tri dana kasnije, dok je francuska Istočna vojska na bitoljskom frontu, trebala da dejstvuje osam dana posle početka ofanzive. Mada su rokovi bili nepovoljni, srpska Vrhovna komanda saglasila se sa planom računajući na borbeni moral sopstvenih trupa. U naredbi Vrhovne komande, pročitane svim jedinicama 13. septembra uveče, između ostalog kaže se: “Svi komandanti, komandiri i vojnici treba da budu prožeti idejom: od brzine prodiranja zavisi ceo uspeh ofanzive. Ta brzina je u isto vreme i najbolja garancija protiv iznenađenja od strane neprijatelja, jer se njome postiže rastrojstvo neprijatelja i potpuna sloboda u našim dejstvima. Treba drsko prodirati bez počinka, do krajnjih granica ljudskosti i konjske snage“. Naredba je završena rečima: “Junaci, napred u Otadžbinu!“. U ranim jutarnjim časovima, 14. septembra, počela je snažna artiljeriska paljba po neprijateljskim položajima, koja je trajala puna 22 časa. Topovska rika i zaglušujuće eksplozije granata koje su razarale bugarske prepreke, zaklone i skloništa, stvarale su utisak “kao da se planine ljuljaju“, kako je zapisano u dnevniku jednog od učesnika bitke. Oduševljen čvrstinom srpskog vojnika maršal Franš d’Epere je, nakon svega, između ostalog, rekao: “To su seljaci, skoro svi. To su Srbi tvrdi na muci, trezveni, skromni, nesalomivi. To su ljudi slobodni, gordi na svoju rasu i gospodari svojih njiva… Ali, došao je rat. I, eto, namah su se za slobodu zemlje ti seljaci, bez napora, pretvorili u vojnike najhrabrije, najistrajnije, najbolje od svih. To su te sjajne trupe, stvorene od izdržljivosti i poleta, zbog kojih sam gord što sam ih ja vodio, rame uz rame sa svojim vojnicima Francuske, u pobedonosnu slobodu njihove otadžbine…“. Solunski front probijen je 15. septembra 1918. zahvaljujući akciji srpske vojske i dve francuske divizije. Neprijateljska vojska razbijena je i počela da se povlači celom dužinom fronta. Saveznici su za deset dana oslobodili Štip i Skoplje. Bugarska je potpisala kapitulaciju posle 14 dana. Daljim kretanjem vojske u unutrašnjost oslobođen je Niš 1. oktobra, a 19. oktobra trupe francuske konjičke divizije predvođene generalom Gambetom oslobodile su Zaječar. Proboj Solunskog fronta u dvomesečnoj ofanzivi odlučno je uticao na skraćivanje Prvog svetskog rata. Došlo je do lančane kapitulacije država Centralnih sila: prvo Bugarske, zatim Turske i Austrougarske, i na kraju Nemačke. Rat je završen 11. novembra 1918″.

Organizatori svečanog obeležavanja 100 godina od završetka Prvog svetskog rata i dana osnivanja Organizacije rezervnih vojnih starešina su: Savez udruženja boraca, Udruženje potomaka, Organizacija rezervnih starešina, Udruženje ratnih invalida, Udruženje vojnih penzionera, osnovne škole i grad Zaječar.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Можете користити ове HTML ознаке и атрибуте: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>